Restauratie zerkenvloeren
Door trillingen van verkeer en verpulvering van cement waarmee de grafkelders zijn opgebouwd, was het zand onder de grafzerken deels verdwenen. Ernstige verzakkingen waren het vervolg en zerken dreigden te breken.
De restauratie werd uitgevoerd door BAM’s restauratiespecialist Schakel & Schrale, voornamelijk in de periode april tot en met augustus 2007. In augustus en november 2006 vonden de eerste voorbereidende werkzaamheden plaats. Om de zerken later op hun originele locaties terug te kunnen plaatsen, zijn deze eerst nauwkeurig ingemeten. Het inpakken van het grote orgel, het kabinetorgel, het monument van Jacob van Wassenaer van Obdam als ook alle andere monumenten en voorwerpen in de kerk waaronder de Wapenschilden van de Ridders van het Gulden Vlies nam twee weken in beslag.
Vervolgens zijn de zerken en tegels verwijderd met behulp van grote graafmachines en takels. De zerken werden schuin rechtop gestapeld in het koor. De verwijderde zerken en plavuizen werden schoongehakt en op grootte gesorteerd. Een Jacobsladder vervoerde het afgegraven zand naar grote containers op het Kerkplein.
Bij de werkzaamheden waren zowel de Rijksdienst voor de Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten en de Afdeling Monumentenzorg van de Gemeente Den Haag nauw betrokken als ook de Afdeling Archeologie van de Gemeente Den Haag.
Archeolgische vondsten
Tussen 1 en 22 mei heeft een team van de Afdeling Archeologie van de Gemeente Den Haag onderzoek gedaan. In tegenstelling tot wat werd verwacht, bleken de grafkelders in het Hoogkoor niet te zijn gesloopt. In overleg werd besloten om de zaken goed in kaart te brengen ook al zou dat betekenen dat er plaatselijk dieper moest worden gegraven. Het was uitdrukkelijk niet de bedoeling om afgesloten graven te openen voor onderzoek.
De archeologen hebben de graven in de kooromgang, die door zerken en een dikke laag zand waren bedekt, letterlijk aan het licht gebracht. Er zijn tientallen grafkelders ontdekt, waarvan het grootste deel nog intact is. Deze zijn nauwkeurig gemeten, beschreven en gefotografeerd. De meeste graven kunnen bij drie typen worden ondergebracht: zandgraven, grafkelders met een gemetseld gewelf en meervoudige grafkamers. De grafkelders met een gewelf hebben een standaardmaat.
Eén gemetselde grafkelder is tot op de bodem onderzocht nadat het gewelf ervan was ingestort. In die kelder werd op 2,4 m diepte een plavuizen vloer aangetroffen.
De meest sensationele resultaat van de blootlegging van de graven van de Grote Kerk was het feit dat het mogelijk bleek op basis van de opgravingsplattegrond, de grafboeken en andere historische gegevens het graf van Constantijn en Christiaan Huygens aan te wijzen. Al 100 jaar na hun begrafenis (1687 en 1695) was al niet meer bekend waar precies zij beiden waren begraven. Aan deze ongewisheid is nu een einde gekomen. Het graf blijkt zich te bevinden in de kooromgang tussen twee pilaren recht achter het monument van Jacob van Wassenaer Obdam.
In de zuidbeuk van het schip werd nog een bijzondere ontdekking gedaan: een grote grafkelder grotendeels gevuld met duizenden skeletten. Bijzonder omdat bij de aanleg van deze kelder, die uit 1737 dateert, gebouwd is op veel ouder muurwerk. Dat is te zien aan het grote formaat ”kloostermoppen” die voor de funderingsmuren zijn gebruikt. Dit muurwerk behoort waarschijnlijk tot de fundering van de eerste stenen kerk. De kloostermoppen dateren uit de periode 1290-1340. Ook elders in de kerk kwamen oude funderingen tevoorschijn. Deze funderingen behoren tot al bekende latere bouwfasen uit de tweede helft van de 15de eeuw.
Archeologisch rapport
Klik hier om het rapport van de Afdeling Archeologie van de Gemeente Den Haag en de bijlagen te downloaden.
Heropening kerk
Op 4 oktober vond de feestelijk heropening van de Grote Kerk plaats, waarbij Burgemeester drs. W.J. Deetman na zijn speech de laatste plavuis met inscriptie legde in de kooromgang ter hoogte van de Stadsentree. Bij deze bijeenkomst waren wethouders, vertegenwoordigers van fondsen en sponsoren aanwezig als ook donateurs, relaties, aannemers, vrijwilligers en pers aanwezig.
Financiering
In aanvulling op de subsidie van de Gemeente Den Haag (“Impuls wegwerken restauratie-achterstanden bij rijksmonumenten 2006”) heeft de Grote Kerk bijdragen ontvangen van het Bouwfonds Cultuurfonds, Dr Hendrik Muller’s Vaderlandsch Fonds, M.A.O.C. Gravin van Bylandtstichting, Prins Bernhard Cultuurfonds, Stichting Fondsenbeheer Grote Kerk en de Stichting VSB Fonds. De Koninklijke BAM Groep NV maakt de restauratie mede mogelijk door de Stichting Grote Kerk te ondersteunen bij het opvangen van de huurderving.